به نيازهاى انسان ، از نظر اعتقادات و مسائل عملى و اخلاقى و واجبات و محرّمات و رابطهء ميان قرآن و سنّت و احكام ثابت و موقّت و عام و خاص و مطلق و مقيد و ناسخ و منسوخ ، پرداخته است و دقّت در آنها نشان مىدهد كه تا چه حد محتواى قرآن حساب شده و منطبق بر نيازهاى انسانهاست . اين محتواى دقيق و عميق و متنوّع و جامع - چنان كه در بحث اعجاز قرآن گفته‌ايم - يكى از ابعاد معجزه بودن قرآن مجيد است . چگونه باور مىشود انسان درس نخوانده‌اى از يك محيط تاريك جاهلى برخيزد و بدون استمداد از سرچشمهء فيّاض وحى و تنها به اتّكاى فكر خودش ، چنين كتابى عرضه بدارد ، كتابى كه مملوّ از درسهاى عبرت و مثلهاى زيبا و گويا و احكام جامع و معارف عميق است . جالب اين كه امام ( ع ) در اين بيان كوتاهش گويى به يك دوره اصول فقه اشاره مىفرمايد و مطالب گسترده‌اى را كه امروز در علم اصول ، بعد از قرنها تكامل يافته ، فهرست‌وار مورد اشاره قرار مىدهد و مسائل مربوط به حلال و حرام ، ناسخ و منسوخ ، رخصت و عزيمت ، خاص و عام ، مطلق و مقيّد ، محكم و متشابه ، مجمل و مبيّن ، موقّت و غير موقّت و واجب و مستحب مؤكّد و مستحب غير مؤكّد ، همه را از هم تفكيك كرده و با اشارهء گذرايى توجّه همه را به طور اجمال به سوى آن جلب مىكند . 2 - علم قرآن نزد كيست ؟ از تعبيرات بالا استفاده مىشود كه پيغمبر اكرم ( ص ) موظّف است پاره‌اى از مجملات كتاب اللّه يا غوامض آن را تغيير و تبيين كند تا ابهامى براى هيچ كس باقى نماند ، به همين دليل قرآن مجيد مىفرمايد : « ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ » ، آنچه را پيامبر براى شما بياورد آن را محكم بگيريد » . « 1 » ممكن است براى بعضى اين سؤال

--> ( 1 ) سورهء حشر ، آيهء 7 .